De Erfgoedinspectie waakt op nationaal niveau over een belangrijk deel van het Nederlandse erfgoed. Desgevraagd levert de inspectie in verband met Europese en internationale afspraken haar vakinhoudelijke aandeel bij het waken over het Europese en mondiale erfgoed.

Met het oog op de kwaliteit en het behoud van het nationale erfgoed houdt de inspectie toezicht op de wijze waarop invulling wordt gegeven aan het behoud en beheer van de rijkscollectie, de nationaal beschermde cultuurvoorwerpen en verzamelingen, (archeologische en gebouwde) monumenten, opgravingen/vondsten en beschermde stads- en dorpsgezichten. Ook houdt de inspectie toezicht op (de kwaliteit van de) archiefvorming en het archiefbeheer van de centrale overheid (Rijk, Colleges van Staat, Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO's) en de rechterlijke macht). Tenslotte adviseert de inspectie de minister over de kwaliteit en de effectiviteit van wet- en regelgeving.

De Erfgoedinspectie wil vanuit de toezichtrol bijdragen aan de kwaliteit van het behoud en beheer van het nationale erfgoed. Aan de hand van een (risico)analyse en andere signalen stelt de inspectie zwakke plekken in het erfgoed vast (rekening houdend met de politieke prioriteitstelling) en agendeert deze.

Vanuit de rol van toezichthouder in de keten van beleid-uitvoering-toezicht houdt de inspectie beleid en uitvoering scherp. Daarnaast wijst zij vanuit die rol op mogelijke witte plekken in de aandacht voor het nationaal erfgoed.